Wnioski o wpis do rejestru zabytków

Lista wniosków Stowarzyszenia „Sadyby” oraz indywidualne członków stowarzyszenia o wpis zabytków do rejestru skierowane do wojewódzkich konserwatorów zabytków.

12 lutego 2009 r. – wniosek o objęcie ochroną wynikającą ustawy z 23 lipca 2003 r.
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zespół dawnych koszar przy ul. Artyleryjskiej
i Leśnej w Olsztynie.

Zespół obejmuje:
1. Koszary artyleryjskie – położone przy obecnej ulicy Artyleryjskiej zostały wybudowane
w latach 1887–1889 dla pododdziału Artylerii – 16 Pułku Zachodniopruskiego Artylerii
z Grudziądza. Na zapleczu koszar wybudowano kasyno oficerskie. W latach 1899–1902 rozbudowano koszary artyleryjskie dla 73 Pułku Artylerii Polowej. Do roku 1911 powstawały kolejne budynki kompleksu (kasyno oficerskie, budynek mieszkalny dla rodzin wojskowych, ujeżdżalnia z wieżyczką zegarową i garaże dla pojazdów wojskowych).

2. Koszary piechoty – położone między jeziorem Długim a koszarami artyleryjskimi Piechoty zbudowany dla 2 batalionu 150 Pułku. Zespół powstawał etapami w latach 1897 do 1911 wokół trzech prostokątnych placów. W ten sposób powstawały czytelne zespoły zabudowy. Najstarsze budynki koszarowe wzniesiono w latach 1897–1898, w formie czworoboku z placem koszarowym pośrodku, najmłodsze w latach 1910–1911
(dla kompanii karabinów maszynowych wzniesiono bloki koszarowe, rusznikarnię i garaże dla pojazdów wojskowych). Budynki koszarowe wzniesiono w jednolitym stylu architektonicznym tzw.„postromantyczna odmiana neogotyku”.

Zespół koszarowy przy ul. Artyleryjskiej i Leśnej stanowi cenny przykład architektury koszarowej. Oba zespoły zachowały charakterystyczny, koszarowy charakter – poszczególne budynki zgodnie rozmieszczone są wokół prostokątnych placów i posiadają dobrze zachowane układy przestrzenne, z nie zabudowanym jeszcze placami musztrowymi. Oba zespoły stanowią także cenne świadectwo historii Olsztyna – nie przypadkowo nazywanego miastem koszar..

Zgodnie z wnioskami i postulatami zawartymi w opracowanym w 2005 r. przez Wydział Strategii i Rozwoju Urzędu Miasta w Olsztynie „Lokalnym Programie Rewitalizacji Terenów Powojskowych miasta Olsztyn”: „Na terenie nie występują obiekty objęte ustawową ochrona konserwatorską (wpisane do rejestru zabytków) jednakże wiele budynków z uwagi na rok budowy oraz walory architektoniczne i kulturowe wymaga ochrony konserwatorskie.[..]

Zachowana zabudowa stanowi zespół budynków o jednorodnym charakterze i zasługuje
na ochronę. [..] Należy wykonać szczegółową inwentaryzację zespołu zabudowy koszar.
Nie dopuścić do zabudowy, która mogłaby zniekształcić czytelny układ urbanistyczny całego założenia. Wszelkie prace remontowe prowadzić pod nadzorem
Urzędu Konserwatorskiego.”

10 lutego 2009 r. – wniosek o wpisanie do Rejestru Zabytków Województwa Warmińsko-Mazurskiego zespołu budynków byłych koszar przy ulicy Jagiellońskiej
w Olsztynie.

Koszary położone na Zatorzu, przy trasie na Wadąg, zostały wybudowane po wschodniej stronie obecnej ul. Jagiellońskiej, w latach 1905–06, dla jednego z dwóch batalionów wchodzących w skład 151 Pułku Piechoty. Główne budynki usytuowano wokół prostokątnego placu musztrowego (ćwiczeń), trójkondygnacyjne z rozbudowanymi ryzalitami bocznymi, kryte czterospadowymi wysokimi dachami z wieżyczkami, posiadają interesujące elewacje licowane cegłą ceramiczną w kolorze czerwonym oraz duże powierzchnie elewacji tynkowej w kolorze żółtym. W skład koszar wchodzą też niższe budynki zaplecza – m.in. sala gimnastyczna, warsztat (garaż) etc. Cały zespół posiada również bardzo dobrze zachowany układ przestrzenny, z nie zabudowanym wtórnie placem musztrowym.

Zespół przy ul. Jagiellońskiej stanowi cenny przykład architektury koszarowej oraz jest świadectwem historii Olsztyna – nie przypadkowo nazywanego miastem koszar.
W związku z powyższym obszar wytyczony ulicami: Jagiellońska, Ludwika Zamenhofa, Karola Szymanowskiego i zabudową wzdłuż ulicy Władysława Reymonta (patrz: czerwona linia na załączonym planie ) należy objąć ochroną wynikającą ustawy z 23 lipca 2003 r.
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, co jest zgodne z w opracowanym w 2005 r. przez Wydział Strategii i Rozwoju Urzędu Miasta w Olsztynie „Lokalnym Programie Rewitalizacji Terenów Powojskowych miasta Olsztyn”, w który stwierdzono:
„Koszary stanowią zespół zabudowy jednorodny w charakterze, powstały w tym samym czasie i ze względu na ukształtowanie architektoniczne i staranne opracowanie detalu architektonicznego kwalifikują się do wpisu do rejestru zabytków” oraz: „Nie można dopuścić do zabudowy, która mogłaby zniekształcić czytelny układ urbanistyczny całego założenia. Wszelkie prace remontowe i adaptacyjne powinny być prowadzone
pod nadzorem Urzędu Konserwatorskiego.”

6 lutego 2009 r. – wniosek o wpisanie do Rejestru Zabytków Województwa Warmińsko-Mazurskiego 79 alei przydrożnych zgodnie z załączonym wykazem.

Aleje przydrożne na terenie byłych Prus Wschodnich zakładane były w XVIII oraz XIX wieku i mają związek rozwojem sieci komunikacyjnej i osadniczej tych terenów i stanowią integralny element wielu układów przestrzennych wsi i miasteczek oraz harmonijne uzupełnienie wielu założeń parkowo–pałacowych. Są świadectwem zagospodarowania przestrzeni w terenach rolniczych oraz kompozycji folwarków i majątków ziemskich. Wymienione we wniosku aleje są cennym elementem krajobrazu kulturowego, wyróżniającym województwo warmińsko – mazurskie (które pomimo tego jest jednym
z 4 województw, w którym nie wpisano prawomocnie żadnej alei do rejestru zabytków!), zostały one zinwentaryzowane i opisane w opracowaniu „Waloryzacja i ochrona alei przydrożnych województwa warmińsko mazurskiego. Rozpoznanie zasobu, ocena stanu zachowania i zakres ochrony. Olsztyn 2007 r.” (tom I –III) sporządzonym przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Olsztynie oraz wytypowane
do ochrony poprzez wpis do rejestru zabytków (tom IV).

Lista alei przydrożnych wnioskowanych do objęcia ochroną wynikającą z Ustawy
z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami:
1. 591 N – aleje lipowe na odcinku wjazdowym w Kętrzynie i w Barcianach oraz wzdłuż majątku w Rodelach,
2. 593 N – aleja lipowa przy odcinkach wjazdowych do Radostowa, aleje dębowe
w Kominkach oraz w Rynie Reszelskim,
3. 594 N – nasadzenia dębowe na odcinku wyjazdowym we wsi Sątopy oraz przy przejeździe kolejowym,
4. 601 N – lipowy odcinek wjazdowy do Prusinowa,
5. 643 N – mieszana aleja przy wjeździe i wyjeździe do Prażmowa,
6. 1388 N – aleja lipowa Markiny – droga nr 51,
7. 1404 N – odcinek wyjazdowy z Grzędy (lipy, dęby) oraz wjazdowy i wyjazdowy z Pleśna (lipy, dęby, kasztanowce),
8. 1499 N – odcinek wjazdowy i wyjazdowy ze wsi Mołdyt (dęby, kasztanowce, lipy),
9. 1523 N – aleja lipowa na wjeździe do Janikowa,
10. 1563 N – aleja brzozowa od skrzyżowania z drogą 592 do Sędławki, aleja mieszana Wardomy – Glitajny,
11. 1565 N – aleja dębowa od drogi 512 do wsi Judyty, dalej klonowa do drogi 1390 N,
12. 1571 N – aleja lipowa: droga nr 592 – Bajdyl, odcinek wjazdowy i wyjazdowy
ze wsi Pauzy (dęby),
13. 1573 N – aleja dębowa w obrębie wsi Sątopy Samulewo,
14. 1577 N – aleja dębowo–brzozowa Masuny – Masuńskie Włóki,
15. 1960 N – Wyręba–Kiersity– Tolko– fragment drogi z aleją dębowo – jesionową,
16. 1158 N – aleja dębowa Słobity – Karwiny,
17. 1332 N – aleja lipowa za wsią Tolkowiec,
18. 1255 N – szpaler lipowy Płośnica– Gródki,
19. 1102 N – aleja lipowa z pomnikowymi dębami na odcinku Jagodno– Próchnik,
20. 1103 N – aleje: lipowa Brudzędy – Stare Dolno oraz dębowa Stare Dolno – Powodowo,
21. 1179 N – aleja dębowa za Drulitami,
22. 1720 N – aleja klonów srebrzystych przy wyjeździe z Miłek,
23. 1722 N – aleja lipowa na wjeździe do Bogaczewa,
24. 1728 N – aleja jesionowa od torów kolejowy w stronę Kronowa,
25. 1936 N – aleja jarzębiów szwedzkich Błąkały – Stańczyki,
26. 1188 N – nasadzenia dębowe wzdłuż wiaduktu kolejowego 1920 roku (wpis do rejestru
zabytków całego zespołu: alei i wiaduktu),
27. 1325 N – aleja kasztanowcowo–lipowa przy odcinku wjazdowym do wsi Śliwa,
28. 1582 N – aleje lipowa i dębowa na odcinku Tonkiny – Linkowo,
29. 1590 N – aleja dębowa Rodele – Debilny,
30. 1691 N – aleja lipowa przy Tonkinach,
31. 1701 N – aleja dębowa Grabno – Skandawa,
32. 1703 N – aleja lipowa Modgarby– Krymławki – droga 590,
33. 1715 N – aleja lipowa – wjazdowy odcinek do wsi Gęsiki,
34. 1356 N – aleja dębowa od skrzyżowania z droga nr 513 do założenia dworsko–
pałacowego w Białym Dworze,
35. 1531 N – aleja mieszana lipowo– brzozowa klonowa Suryty – Gajlity,
36. 1946 N – aleja dębowa z domieszką lip, klonów i jesionów: Maków – droga 1535 N,
37. 1454 N – aleja kasztanowców przy wyjeździe ze wsi Choszczewo,
38. 1509 N – aleja kasztanowców Mrągowo – Polska Wieś,
39. 1618 N – lipowe odcinki: wyjazdowy z Szestna, wjazdowy do Wyszemborka,
i Wyszembork – Boże,
40. 1622 N – mieszana aleje kasztanowce, klony, jesiony, lipy Wyszembork – Boże,
41. 1636 N – lipowe odcinki wjazdowe do wsi: Rozogi, Rybno, Gajno,
42. 1765 N – odcinki wjazdowe do wsi: Dłużec (aleja klonowa), Szklarnia (dębowa),
43. 1773 N – aleja lipowa, odcinek Krutyń – Zielony Lasek,
44. 1203 N – lipowe odcinki wjazdowe do wsi: Stare Kawkowo, Gamerki Wielkie,
45. 1368 N – aleja kasztanowców na odcinku wyjazdowym z Jonkowa,
46. 1370 N – dębowy odcinek dojazdowe z Unieszewa do stacji kolejowej oraz aleja
kasztanowców z majątku Łajsy do przejazdu kolejowego,
47. 1372 N – lipowa aleja do wsi Ruś,
48. 1374 N – aleja kasztanowców do wsi Bartążek,
49. 1431 N – aleja klonowo–lipowa Platyny – Warlity Małe,
50. 1433 N – aleja mieszana ( klon, jesion, brzoza, lipa, klon-jawor) Pawłowo – Gąsiorowi,
51. 1434 N – aleja kasztanowców przed i za wsią Krokowa oraz lipowa przed Jezioranami,
52. 1442 N – klonowe odcinki wjazdowe do wsi: Sętal, Nowe Włóki,
53. 1449 N –odcinki wjazdowe do wsi: Podleśna ( aleja dębowa), Jesionowo (jesionowa),
54. 1467 N – odcinki wjazdowe do Barczewa (dęby i lipy) i wsi Skajbot ( kasztanowce),
55. 1495 N – dębowy odcinek na wysokości Górowa,
56. 1497 N – lipowa aleja – wjazd do Kolna,­­­
57. 1531 N – aleja lipowo– jesionowa do majątku w Gajlitach,
58. 1160 N – odcinek od granicy powiatu do terenów leśnych,
59. 1182 N – dębowe aleje przy wjeździe do d. majątku w Kadzi,
60. 1186 N – aleja dębowa koło Wilanowa, do b. majatku ziemskiego w Wenecji, aleja
kasztanowców na odcinku do cmentarza i wiaduktu w Słoneczniku,
61. 1190 N – zwarta alej lipowa Plękity – Szymonowo,
62. 1205 N – aleja na odcinku Koszajny– Dajny– Sadzawki,
63. 1213 N – aleja dębowa Kiełkuty– Dobrocin, Dobrocin – las koło Naświń,
64. 1217 N – aleja lipowa Lubin – do majątku Bożęcin,
65. 1219 N – aleja dębów czerwonych koło Zalewa,
66. 1228 N – wjazdowe i wyjazdowe aleje lipowe ze wsi Zwierzewo, Lubajny oraz
starodrzew lipowe w obu wsiach,
67. 1235 N – dębowa aleja wjazdowa do dawnego majątku Klonowo od drogi nr 537,
68. 1241 N – jesionowa aleja wjazdowa do dawnego majątku Lichtajny,
69. 1245 N – szpaler dębowy do majątku Warlity Wielkie, starodrzew lipowy we wsi Warlity,
70. 1401 N – aleja łącząca dawne majątki ziemskie Pityny – Łumpia,
71. 1922 N – aleja klonowa Kraplewo – Lichtajny,
72. 1843 N – aleja lipowa od drogi nr 16 do stacji kolejowej Dąbrówka,
73. 1490 N – aleja klonowa od drogi nr 1509N do drogi 1507 N (Rogale),
74. 1653 N – aleja klonowa – wjazd do wsi Marksewo,
75. 1602 N – dębowa aleja do Sztynortu Wielkiego,
76. 590 N – aleja we wsi Łężany stanowiąca harmonijną całość z założeniem
pałacowo – parkowym, oraz odcinek Leginy– Robawy (aleja o wybitnych
wartościach krajobrazowych prowadząca do sanktuarium w Świętej Lipce),
77. 1980 N – aleja dębowa we wsi Skandawa (stanowiąca przedłużenie alei – patrz: pkt 31),
78. 1699 N – aleja klonowo– lipowa Święta Lipka – Szestno (prowadząca do sanktuarium),
79. 1646 N – starodrzew lipowy, szpaler ze wsi Wejsuny w stronę wsi Końcewo.

10 września 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków budynek dawnej fabryki drożdży w Kętrzynie, wzniesiony w 1887 r.

Zaznaczony na załączonym planie miasta z 1903 r. jako „fabryka drożdży Wilke” – związany jest z historią miasta i jest świadectwem rozwoju przemysłu w Kętrzynie
pod koniec XIX wieku (w tym okresie w mieście powstała m.in. cukrownia w 1882,
browar w 1887 etc.).

23 czerwca 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków terenu dawnego cmentarza epidemicznego przy ul. Warszawskiej w Nidzicy.

Teren dawnego cmentarz epidemicznego (na którym znajduje się zachowany tylko jeden pomnik) oraz obszar, na którym wzniesiono sąsiednie bloki mieszkalne, to teren tzw. Góry Garncarskiej (nazwa występująca w źródłach historycznych i literaturze) oraz nieistniejącego, średniowiecznego kościoła (pozostałości po nim istniały na pocz. XIX w.)
i cmentarza przykościelnego. To teren byłego przedmieścia, które rozwinęło się w związku
z ulokowaniem poza miastem nidzickich garncarzy (ze względu na uciążliwość produkcji). Na skutek rozbiórki historycznej zabudowy i wybudowaniu osiedla bloków mieszkalnych, cmentarz epidemiczny jest ostatnim już śladem po Górze Garncarskiej, nieistniejącym kościele i przedmieściu.

11 kwietnia 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków zespołu obiektów śluzy Guzianka w Rucianem-Nidzie związanej z przeprawą śluzową pomiędzy jez. Bełdany
i jez. Guzianka Mała w dawnej osadzie Guzianka.

Stanowiący istotny element krajobrazu kulturowego, przyczynek do poznania historii miasta Ruciane-Nida: zespół śluzy oddanej do użytku w 1900 r., cenny zabytek techniki oraz świadectwem rozwoju Mazur przełomu XIX i XX wieku, związany z uruchomieniem szlaku wodnego z Rucian do Mikołajek, Giżycka i Pisza, oraz sąsiadujący bezpośrednio
ze śluzą, wybudowany z czerwonej cegły dom nr 24 (prawdopodobnie dom śluzowego).

17 stycznia 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków zespołu byłego dworca kolejowego Alt Ukta znajdującego się we wsi Śwignajno (gm. Ruciane-Nida),
w skład którego wchodzą:

• budynek stacyjny z 1899 roku, piętrowy, z magazynem spedycji kolejowej i nastawnią,
• budynek mieszkalny, parterowy, wraz z budynkami gospodarczymi,
• budynek mieszkalny piętrowy,
• budynki gospodarcze, budek szaletu etc.
• rampa przeładunkowa wraz z placem (prawdopodobnie z okresu II wojny
światowej, kiedy w Ukcie znajdował się obóz pracy przymusowej).
Decyzją z dnia 13 stycznia 2009 r. roku WKZ w Olsztynie odmówił wpisania zespołu
do rejestru zabytków, ze względu na częściowa utratę oryginalnej substancji zabytkowej, kwalifikując jednak zespół do ochrony poprzez wpis o ochronie konserwatorskiej
w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy Ruciane-Nida.

15 stycznia 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków wieży wodnej (ciśnień)
wraz z sąsiednią stacją pomp znajdujących się na terenie węzła kolejowego
przy ul. Wąglickiej w Piszu.

Wieża wodna – jedna z największych tego typu budowli na Mazurach – jest rzadkim
już przykładem nowatorskiej architektury przemysłowej lat 20 XX wieku. Jest to ośmiokątny budynek, murowany z białej cegły, z czaszą wieży wspartą na ośmiu kolumnach o prostokątnych przekrojach, nakryty „dachem stylizowanym na pruską kopułę żebrową”. Sąsiedni, prosty w bryle budynek pomp elektrycznych stanowi integralną część zespołu.
W dniu 23 listopada 2008 roku modernistyczna kolejowa wieża ciśnień został wpisana
do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego.

9 stycznia 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków budynku dworca kolejowego znajdującego się w Budwitach, w powiecie ostródzkim, w gminie Małdyty.

Drewniany budynek dworca kolejowego wybudowany został w latach 90 XIX wieku pierwotnie w Prakwicach (niem. Prökelwitz) jako „cesarski pawilon powitalny” (Kaiser Empfangspavillon) z powodu częstych wizyt cesarza Wilhelma II, a po upadku monarchii, w latach 20 XX wieku przeniesiony został do Budwit (niem. Ebenhoh), gdzie został częściowo przebudowany.
10 kwietnia 2008 r. budynek został wpisany do rejestru zabytków województwa warmińsko– mazurskiego.

8 stycznia 2008 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków dawnego budynku koszarowego znajdującego się w Olsztynie-Zatorzu przy ulicy Kasprowicza 4a.

Pozostałość tzw. koszar Funka, cenna pamiątka po tzw. „koszarach prywatnych” i zespole budynków wzniesionych w tym miejscu przez przedsiębiorcę Andrzeja Funka w latach
80 XIX w. Budynek ma elewacje wykonane z czerwonej cegły licówki z ozdobnymi wstawkami i pasami z żółtych cegieł.
27 marca 2008 r. budynek został wpisany do rejestru zabytków województwa warmińsko- mazurskiego (władze miasta odwołały się od tej decyzji).

12 grudzień 2007 r. – wniosek o wpisanie do rejestru zabytków województwa podlaskiego obiekty zespołu Dworca Białowieża Towarowa:

• magazyn kolejowy, drewniany, koniec XIX wieku,
• magazyn kolejowy, szachulcowy, wybudowany w 1897 roku,
• szalet obok dworca, drewniany, koniec XIX wieku,
• budynek pompowni wody, murowany, z końca XIX wieku,
• dom mieszkalny przy pompowni wody, drewniany z końca XIX wieku,
• pompa wodna, koniec XIX wieku, oraz sąsiadujące z dworcem osiedle mieszkaniowe pracowników kolei przy dworcu Białowieża Towarowa, w skład którego wchodzą:
• 3 domy kolejarskie nr 2, 3 i 4 ( nr karty 2041) drewniane z końca XIX wieku,
• piwnica przy domu nr 2, murowano-drewniana z lat 30 XX wieku,
• piwnica przy domu nr 4, murowana z końca XIX wieku.
• 2 szalety, przy domu nr 2 i 4, drewniane z lat 30 XX wieku,
• obora przy domu nr 3, drewniana , (nr karty 2043),
• budynek gospodarczy przy domu nr 4, murowano-drewniany z lat 30 XX w.

Zespół dworca Białowieża Towarowa jest pięknym przykładem XIX architektury kolejowej, a zarazem istotne świadectwo historii pięknie położnej w Puszczy Białowieży.
Prawie wszystkie budynki (większość drewniane) wybudowane są w tym samy stylu
pod koniec XIX lub na początku XX w. i związane są carską rezydencją w Białowieży.
Cały zespół zachował pierwotny układ przestrzenny, a budynki mają jeszcze dobrze zachowane detale architektoniczne (oryginalna stolarka okienna, drzwi, okucia itd.). Ponieważ niektóre obiekty są opuszczone, (co grozi dewastacją) oraz uwzględniając gwałtowne, niekontrolowane zmiany wyglądu wielu innych budynków (wymiany okien
na plastykowe, ocieplanie budynków etc.) i presję inwestorów poszukujących nowych terenów budowlanych, należy podjąć pilne działanie w celu ochrony całego zespołu
wraz z przyległym terenem.
25 lipca 2008 r. zespół został wpisany do rejestru zabytków województwa podlaskiego.

10 sierpnia 2007 r. – wniosek o wpisanie do rejestru zabytków zespołu budynków browaru znajdującego się w Olsztynie przy ulicy Wojska Polskiego 20.

W skład zespołu wchodzą: wzniesiony w 1878 r. budynek warzelni oraz budynek administracyjny z 1896 r. Jest to rzadki już przykład architektury przemysłowej, świadectwo intensywnego rozwoju XIX wiecznego Olsztyna, tym samym stanowiący istotny przyczynek do poznania historii miasta oraz istotny element krajobrazu kulturowego dzielnicy Zatorze, który w związku z planowanym wyburzeniem należy objąć natychmiastową ochroną wynikającą z ustawy o ochronie zabytków.
18 marca 2008 r. budynek administracyjny i warzelni zostały wpisane do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego.

7 sierpnia 2007 r. – wniosek o wpisanie do rejestru zabytków budynku tartaku wzniesionego z pruskiego muru w latach 80 XIX wieku, znajdującego się w Olsztynie
przy ulicy Knosały.

Jest to rzadki już przykład architektury przemysłowej, świadectwo intensywnego rozwoju XIX wiecznego Olsztyna, istotny przyczynek do poznania historii miasta, który w związku
z planowanym wyburzeniem należy objąć natychmiastową ochroną wynikającą z ustawy
o ochronie zabytków.
5 listopada 2007 r. budynek został wpisany do rejestru (właściciel – miasto odwołało się lecz Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odwołania nie przyjął).

22 maj 2007 r. – wniosek o wpisanie do rejestru zabytków granitowych kamieni milowych znajdujących się do niedawna na skraju wsi Święta Lipka.

XVIII wieczne kamienie milowe (graniczne), stanowiące ważny element krajobrazu kulturowego i nierozłączną część drogi pielgrzymkowej łączącej Reszel ze Świętą Lipką zostały skradzione, lecz na szczęście odnalezione. Powinny one wrócić na swoje poprzednie miejsce, tj. przy drodze do Reszla (a nie przetransportowane do muzeum), gdyż tyko w ten sposób stanowią ważne i czytelne świadectwo historii miejsca. W celu zapobiegnięcia
w przyszłości ich ponownej kradzieży należy ustawić odpowiednie tablice informujące
o ich historii, znaczeniu oraz ochronie wynikającej z ustawy o ochronie zabytków.
3 sierpnia 2007 r. – kamienie zostały wpisane do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego ale właściciel nie posadowił ich w pierwotnym miejscu.

22 maj 2007 r. – wniosek o wpisanie do rejestru zabytków alei drzew prowadzącej
do Świętej Lipki z Reszla oraz Kętrzyna (wraz z drzewami rosnącymi w obrębie
wsi Święta Lipka)

Aleja ta stanowią ważny element krajobrazu kulturowego i jest nierozłączną częścią drogi pielgrzymkowej łączącej te miejscowości. Drzewa przydrożne – w szczególności lipy – związane są z historią (i nazwą!) wsi Święta Lipka i stanowią harmonijną całość
z istniejącymi XVIII wiecznymi kapliczkami Drogi Różańcowej na trasie do Reszla, nadając im odpowiednią oprawę. Ponieważ drzewa zagrożone są wycinką, a cześć z nich w maju 2007 r. wycięto, dlatego należy jak najszybciej objąć je ochroną wynikającą z ustawy
o ochronie zabytków.

12 listopada 2007 r. aleja została wpisana do rejestru zabytków województwa warmińsko- mazurskiego. (właściciel czyli Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie odwołał się
od tej decyzji)

1 marca 2005 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków leśniczówki Duży Kamień
(11–620 Radzieje), budynek z II poł. XIX w., drewniany, szalowany, z użytkowym poddaszem.

4 kwietnia 2007 r. – wpisany do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego.

1 luty 2005 r. – wniosek o utworzenie strefy ochrony konserwatorskiej w następujących
wioskach: Wojnowo, Gałkowo, Kadzidłowo, oraz części wiosek: Ukta, Osiniak,
Śwignajno i Onufryjewo.

Wymienione wioski wyróżniają się bardzo dobrze zachowanym układem przestrzennym,
z wyraźną przewagą architektury drewnianej. Wszystkie wioski pochodzą z tego samego okresu (z lat 1830–1832) i mają wspólną historię związaną z przybyciem na Mazury starowierców, którzy osiedlili się i złożyli wspomniane wioski, tworząc w ten sposób wyjątkowy w skali Polski zespół. W osadach tych zachowały się cerkwie i klasztor (Wojnowo) oraz liczne jeszcze cmentarze starowierskie (Wojnowo, Gałkowo, Kadzidłowo, Śwignajno, Osiniak, Onufryjewo). Pozostało także sporo budynków drewnianych z końca XIX i początku XX w. Zachowane zostały prawie niezmienione układy ruralistyczne (Kadzidłowo, Gałkowo). Regionalny Ośrodek Badań i dokumentacji Zabytków w Olsztynie sporządza stosowna dokumentację.

16 lutego 2006 r. – wniosek o wpisanie do rejestru zabytków wybudowanej na początku XX w. willi leśnej w Olsztynie przy ulicy Leśnej 18.

Według miejskiego konserwatora zabytków w Olsztynie „to jedyna taka leśna willa
w mieście” a więc obiekt wyjątkowy, piętrowy, murowany, w stosunkowo dobrym stanie. Należący do gminy budynek pozostaje pod zarządem Przedsiębiorstwa Wodociągów
i Kanalizacji w Olsztynie, które postanowiło wyburzyć budynek pod pretekstem zapisów ustawy prawo ochrony środowiska.

15 maja 2006 r. – willa została wpisana do rejestru zabytków pod nr A–2256: „budynek jest świadkiem przekształcania się niewielkiego, prowincjonalnego dotychczas miasteczka Allenstein w znaczącą już w regionie aglomerację, a następnie w stolicę regionu.
Obiekt stanowi zatem przyczynek do poznania historii miasta”. Powstanie budynku związane jest z uruchomieniem w sierpniu 1899 r. kanalizacji miejskiej.

8 grudzień 2005 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków wybudowanej pod koniec XIX w. wieży ciśnień w Piszu przy ulicy Gdańskiej.

4 stycznia 2007 r. – WKZ w Olsztynie wpisał pseudorenesansową wieżę wraz z budynkami
stacji pomp i uzdatniania wody do rejestru zabytków pod A–4445, jako jedną
„z najbardziej okazałych budowli tego typu w Polsce”.

26 listopada 2005 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków zagrody nr 13 w Wojnowie (gmina Ruciane-Nida), w skład której wchodzi drewniany budynek mieszkalny
z końca XIX w. (według ustnego przekazu najstarszy drewniany budynek we wsi)
oraz budynek gospodarczy (stodoła).

2 października 2008 r. – zagroda został wpisana do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego.

19 maja 2005 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków zespołu umocnień mostów
z 1900 roku w Rucianem-Nidzie (pow. Pisz).

W skład w/w umocnień wchodzą:
• blokhauz – przy moście i śluzie Guzianka,
• blokhauz (północny) – przy moście kolejowym i drogowym w Rucianem,
• blokhauz (południowy) – przy moście kolejowym w Rucianem.
Oprócz wymienionych obiektów betonowych w ich okolicy znajdują się liczne punkty oporu
piechoty pochodzące również z 1900 r. oraz z 1928 r. Są to schrony betonowe (częściowo zachowane, częściowo wysadzone) oraz umocnienia ziemne.

10 listopada 2006 r. Woj. Konserwator Zabytków w Olsztynie podjął decyzję o ochronie poprzez „ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego”
(ponadto objęte ochroną zostały inne obiekty wchodzące w skład „szczycieńskiej
i mazurskiej pozycji leśnej”).

18 maja 2005 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków zespołu budynków gazowni
w Mrągowie znajdującego się przy ulicy Giżyckiej.

W jego skład wchodzą:
• budynek gazowni,
• budynek administracyjno-mieszkalny,
• budynki gospodarcze.
Cały zespół stanowi przykład architektury przemysłowej z I poł. XX wieku

13 grudnia 2005 r. – zespół 6 budynków został wpisany do rejestru zabytków
pod nr. A– 2210

18 marca 2005 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków zespołu budynków na terenie miasta Ruciane-Nida:

• tzw. „Willi Andersa”. Jest to budynek wybudowany dla Richarda Andersa (żyjącego
w latach 1856–1934 właściciela m.in. tartaku oraz wyłuszczarni nasion w Rucianem).
Willa wybudowana na przełomie XIX i XX wieku, z elementami secesyjnym, znajduje się nieopodal tartaku, w parku, z którego pozostały jeszcze niektóre drzewa (jodły kalifornijskie, jodły nikkońskie, żywotniki, cisy).
• park Andersa – pozostałość okazałego parku (kiedyś była to w nim kolekcja cennych
i rzadkich drzew).
• drewniany budynek wyłuszczarni nasion drzew iglastych wraz z budynkami gospodarczymi, unikalny zabytek techniki wybudowany w okresie międzywojennym XX w.
• budynek administracyjny, stojący na terenie tartaku przy ulicy Dworcowej,
(nieopodal w/w willi), wybudowany w II poł. XIX wieku, należący do Richarda Andersa.

WKZ w Olsztynie odmówił wpisanie parku do rejestru zabytków z powodu utraty walorów
zabytkowych,
21 czerwca 2006 r. – zespół wyłuszczarni nasion został roku wpisany do rejestru zabytków,
11 grudnia 2006 r. – willa Andersa została wpisana do rejestru zabytków
(gmina Ruciane-Nida odwołała się od tej decyzji, którą Ministerstwo Kultury
utrzymało w mocy).

28 października 2004 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków leśniczówki Jeziorko (gmina Piecki).

W tym rejonie Mazur jedna z nielicznych leśniczówek drewnianych, z typowym dla tego typu budownictwa detalem architektonicznym. Dobrze zachowany budynek wraz
z zabudowaniami gospodarczymi i prowadząca do nich aleją dojazdową stanowią piękny przykład siedliska leśnego z pocz. XX w.

04 maja 2005 r. – zespół leśniczówki został wpisany do rejestru zabytków,
ale Ministerstwo Kultury uchyliło tą decyzję na wniosek Nadleśnictwa Strzałowo.
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania zespół został wpisany ponownie do rejestru zabytków.

13 maja 2004 r. – wniosek o wpis do rejestru zabytków: budynków byłych szkół
w Jaśkowie, Rakowie Piskim, Ubliku, Kaliszkach, Dmusach, Czerwonce, Szamankach
(powiaty: Pisz , Mrągowo i Szczytno)

• budynku nr 13, byłej szkoły, we wiosce Jaśkowo (gmina Pisz) – wybudowanego w I poł. XX w., reprezentującego wyjątkowo udany przykład połączenia budynku murowanego oraz elementów budownictwa drewnianego (nawiązanie do chaty z „komnatką” oraz do budownictwa podcieniowego),
• budynku nr 7, byłej szkoły we wsi Rakowo Piskie (gmina Pisz), budynek z I poł. XX w., murowany z elementami nawiązującymi do architektury drewnianej (ozdobne deskowanie szczytów),
• budynku byłej szkoły we wsi Ublik (gmina Orzysz), budynek murowany wykorzystujący elementy budownictwa drewnianego (m.in. pazdur),
• budynku nr 20, byłej szkoły we wsi Kaliszki (gmina Biała Piska), przykład bardzo typowego budynku szkoły jednoklasowej z końca XIX w.
• budynek nr 1, byłej szkoły, we wsi Dmusy (gmina Biała Piska), przykład typowej szkoły wieloklasowej, wybudowanej z czerwonej cegły pod koniec XX w.
• budynku nr 4, byłej szkoły we wsi Czerwonki (gmina Mrągowo), wzniesiony w latach 1914–16, murowany, częściowo w konstrukcji ryglowej, z podcieniem narożnym,
• budynku „starej” szkoły we wsi Szymanki (gmina Szczytno), jest to bardzo rzadko już spotykany drewniany budynek szkolny, pochodzący z XIX wieku,
• budynku „nowej” szkoły we wsi Szymanki (gmina Szczytno), murowany ,ciekawy przykład nawiązania do architektury pałacowej.

12 lutego 2004 r. – (przed powstaniem stowarzyszenia), na wniosek D. i K. Worobców wpisana zostaje do rejestru zabytków:

„Osada kulturowa w Kadzidłowie”, w skład której wchodzą drewniane budynki
(wszystkie przeniesione przez wnioskodawców):
• chata podcieniowa (z podcieniem w obu szczytach), z początku XIX w.,
przeniesiona z Warnowa (gm. Ruciane-Nida),
• chata z Olszyn, z lat 1910–20 (gm. Rozogi, pow. Szczytno),
• budynek gospodarczy (Rozogi),
• oraz 2 spichlerzyki (w tym podcieniowy),

2004 r. – wniosek Izy Loty i Rafała Kubackiego (przed powstaniem stowarzyszenia) o wpis do rejestru dworku leśnego w Świnim Oku (gmina Piecki).

2003 i 2004 r. – informacje i zdjęcia przekazane przez D. i K. Worobców
(przed powstaniem stowarzyszenia) konserwatorom zabytków przyczyniły się do wpisania
do rejestru zabytków:

• drewnianego domu „Borejszówki” (wpis do rejestru zabytków 17.12.2003),
• budynku o konstrukcji ryglowej (wpis do rejestru zabytków 12.12.2003),
oba budynki w Rucianem-Nidzie przy ulicy Słowiańskiej
• budynek byłego nadleśnictwa w Turośli w gminie Pisz (wpis do rejestru 06.11.2003).

12 marca 2003 r. – wniosek D. i K. Worobców (przed powstaniem stowarzyszenia)
o wpis do rejestru pochodzący z początku XX w. dwór w Macharach (gmina Piecki).

Pomimo interwencji, opisany w książce „Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich”
(M. Jackiewicz – Garniec i M.Garniec) budynek został rozebrany wiosną 2004 r.

30 stycznia 2003 r. – wniosek Danuty i Krzysztofa Worobców (przed powstaniem stowarzyszenia) o wpis do rejestru zabytków zespołu leśniczówki Zdróżno
(gmina Ruciane-Nida).

Wyjątkowy przykład osady leśnej z II połowy XIX w., w skład której wchodzą:
• budynek mieszkalny z XIX w., częściowo drewniany,
• budynek gospodarczy – obora, murowana, częściowo z pruskim murem,
• stodoła drewniana (częściowo dębowa) o ciekawej konstrukcji,
• wolnostojąca kuchnia letnia z piecem chlebowym, murowana.
Poza tym w skład zespołu wchodzi niewielki cmentarz z krzyżami żeliwnymi z 1877
i 1878 r. Do zespołu prowadzi aleja a w pobliżu rośnie kilka pomnikowych dębów.

16 lutego 2005 r. – w wyniku długotrwałych starań Stowarzyszenia zespół został wpisany do rejestru zabytków.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Krajobraz kulturowy i oznaczony tagami . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.