Wybrane cmentarze z okolic Ukty

W rejonie wsi Ukta (gm. Ruciane Nida, pow. Pisz) – tak jak na całym obszarze Mazur – spotkać można bardzo dużo cmentarzy, leżących w pobliżu wiosek lub nieistniejących już często siedlisk.

Czasami tylko drzewa rosnące w charakterystycznym czworoboku świadczą, że w tym miejscu istniał kiedyś cmentarz (np. w Śwignajnie). W innym miejscu pozostał tylko jeden krzyż (np. w Kulinowie koło Mikołajek) lub dwa-trzy (jak koło Nowej Ukty). Niektóre cmentarze są całkiem spore np. w Ukcie lub Wojnowie. Na cmentarzu wyznania mojżeszowego w Mikołajkach zachowało się 45 macew (w tym 23 w bardzo dobrym stanie). Cmentarze w tej okolicy powstawały najczęściej w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku. Zdarza się, że obok grobów przedwojennych znajdują się groby całkiem nowe (Bobrówko, Ukta)

Na cmentarzach pochowani są wyznawcy wielu religii – ewangelicy, katolicy, prawosławni, starowierzy, żydzi. Na niektórych cmentarzach jak np. na cmentarzu prawosławnym w Wojnowie obok krzyży prawosławnych stoją krzyże katolickie. Niektóre cmentarze są bardzo zadbane, inne opuszczone i zaniedbane.

Wychodząc z założenia, że cmentarze duże są znane i zapewne już opisane chciałbym opisać cmentarz leżący kilkadziesiąt metrów od mojego domu oraz parę małych cmentarzyków zagubionych w lesie, w najbliższej okolicy.

Cmentarz starowierców w Kadzidłowie – Historia

Wiosną 1832 roku 23 letni wówczas starowier Fiodor Iwanow Czujow nabywając 230 morgów 20 prętów ziemi położonej na północ od Ukty zapoczątkował historię wioski nazwanej później Kadzidłowo (była to jedna z jedenastu wiosek w Puszczy Piskiej założonych przez starowierców). Wraz z Fiodorem Iwanowem przybyła 50-letnia wówczas Agafia Czujow (z domu Osipow) oraz żona 22-letnia Wassilissa (z domu Gerssanow) wraz z 2-letnim Alifrim. Dziesięć lat później w czasie spisu ludności przeprowadzonego przez wachmistrza Schmita z Ukty w Kadzidłowie mieszkało 14 osób. W tym m.in. poza już wymienionymi urodzone tutaj dzieci założyciela wioski Faciana (lat 9), Chawrutka (7) i Fedosia (4) oraz służba: Irenea Sczarbakowsky (21) oraz Gregor Iwanow Kalinowski (lat 29) z żoną Marią z domu Słonewka (lat 18).

Z czasem następowały pierwsze zgony i to zapewne część wyżej wymienionych osób spoczęła na małym cmentarzyku utworzonym na skraju wsi. Od tych pierwszych pochówków minęło prawie 150 lat i nie zachowały się już najstarsze krzyże – stoją natomiast dwie imponujące rozmiarem tuje, pod którymi rozpoznać można zarysy najstarszych mogił. W połowie lat 90-tych XX wieku nowoczesność dotarła także tutaj. Drewniany płotek zastąpiło ogrodzenie z zielonej plastikowej siatki. Drewniane krzyże (zastąpione krzyżami z lastryko) leżą do dzisiaj poza płotem cmentarnym, czekając aż pochłonie je ziemia.

Cmentarz w Kadzidłowie (gm. Ruciane Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się po prawej stronie drogi Nowa Ukta – Kadzidłowo na skraju lasu, przed wioską
Wymiary: ok. 14 x 26 m
Stan: Cmentarz bardzo zadbany i stale pielęgnowany, ogrodzony siatką plastikową (zieloną) z zamykaną furtką; w obrębie cmentarza rośnie parę drzew (w tym dwie pomnikowe tuje); najstarsze groby porośnięte częściowo krzakami.

Groby: ok. 38 mogił ziemnych, częściowo bardzo dobrze zadbanych, częściowo trudnych do identyfikacji; na jednej mogile stoi krzyż żelazny (prawosławny); 10 nagrobków wykonanych z lastryko wraz z takimi samymi krzyżami, na których widnieją napisy częściowo wykonane literami łacińskimi a częściowo cyrylicą. Są to groby:

Ewdokia Kalasznik • 13 X 1904 + 18 II 1976
Maria Grabowska • 26 VII 1913 + 27 II 1981
Sinaida Wróbel • 09 X 1906 + 17 VI 1994
Siergiej Wróbel • 13 X 1895 + 12 IX 1981
Johan Ewald Wróbel • 03 VII 1934 + 23 X 1992
Paliagia Kolaschnik • 16 X 1904 + 20 I 1960
Michael Kolaschnik • 08 II 1874  + 08 I 1925(najstarszy pochówek)
Paulina Kolaschnik • 15 V 1923 + 24 VII 1951
Georg Wróbel • 22 I 1928 + 30 III 1972
Emilian Feodorowicz • 29 II 1890 + 30 XII 1928

Cmentarz Nowa Ukta (gm. Ruciane Nida)

Położenie: Na północ od wsi Nowa Ukta, po prawej stronie drogi leśnej Nowa Ukta–Wypad
Wymiary: ok. 30 x 28 m.
Stan: cmentarz ogrodzony drewnianym płotem, częściowo zarośnięty drzewami i krzewami, dość dobrze zadbany.
Groby: wyraźne tylko 4 mogiły ziemne; inne mogiły ziemne trudne do identyfikacji;
36 nagrobków wykonanych z betonu lub lastryko, z tego 9 z napisami w języku niemieckim pozwalającymi na identyfikację:

Michael Dudda • 21 IX 1874 + 10 V 1941
Johann Oschilewski • 06 VIII 1864 + 20 II 1932
K……… Oschilewski • 25 IX 1918 + 07 VI 1948
Frieda Kempke • 16 III 1897 + 25 IV 1936
Johann …………..   • 21 VI 1866 + 07 VI 1938
(nagrobek wykonał H. Dirgel, Sensburg)
Wilhelmie Dudda • 15 X 1892 + 06 X 1930
Johann Dudda • 31 III 1869 + 05 VI 1941
Anna Bubbat geb. Dudda • 11 V 1914 + 20 II 1938
Alfred Erwin Czichy • 12 XI 1920 + 04 VI 1921

Cmentarz rodzinny Nowa Ukta (gm. Ruciane Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się na północ od wsi Nowa Ukta, po lewej stronie drogi Nowa Ukta – Mikołajki; na wzgórzu porośniętym drzewami liściastymi
Wymiary: trudne do określenia
Stan: do połowy lat 90-tych XX wieku stały trzy krzyże – dwa żeliwne i jeden z interesującymi kutymi ornamentami; obecnie poprzewracane
Groby: trzy groby, w tym dwa z napisami (w języku niemieckim):

Maria Piontek z domu Joswic zmarła 03.II.1882 w wieku lat 63
Wilhelm Piontek urodzony 01.I.1819 zmarł 01. II. 1893

Cmentarz przy leśniczówce Zdróżno (gm. Ruciane Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się po lewej stronie drogi leśnej Zdróżno – Osiniak, na północ od leśniczówki.
Wymiary: ok. 4 x 5 m.
Stan: cmentarz otoczony płotem z żerdzi drewnianych; zadbany.
Groby: 3 wyraźne mogiły ziemne;
2 krzyże żeliwne z napisami w języku niemieckim:
Oskar Klimm • 14 II 1870 + 14 V 1876
Luise Fuchs z domu Rode • 13 I 1856 + 18 X 1878

Cmentarz w Śwignajnie (gm. Ruciane Nida)

Położenie: Na wschód od wioski, na wzgórzu, po prawej stronie drogi polnej biegnącej w prawo od drogi Ruciane – Śwignajno.
Wymiary: ok. 30 x 50 m.
Stan: cmentarz zarośnięty drzewami i krzewami, niezadbany.
Groby: trudna do ustalenia liczba grobów; zachował się jedynie fragment nagrobka (bez żadnych napisów).

Cmentarz Kulinowo koło Mikołajek (gm. Mikołajki)

Położenie: Cmentarz położony na wzgórzu po prawej stronie drogi z leśnictwa Śniardwy do Mikołajek.
Wymiary: ok. 17 x 21 m
Stan: cmentarz otoczony płotem z żerdzi drewnianych, częściowo porośnięty drzewami i krzewami.
Groby: Zachowany tylko jeden krzyż drewniany z napisami w języku niemieckim:
frau Luise Niedzwiedzki • 25 III 1856 + 14 XI 1945

Tereny wokół dzisiejszej wsi Ukta leżącej w zachodniej części Puszczy Piskiej, były do XIX wieku słabo zaludnione. Rozpościerały się tutaj nieprzebyte lasy, w których z czasem zaczęły powstawać (z reguły w pobliżu wody – tj. rzeki lub jeziora) niewielkie osady. Tak więc nad rzeką Krutynią powstał młyn wodny (istniał już w 1605r.), a z czasem wokół niego powstała wioska Iznota. Nieco dalej, nad tą samą rzeką powstała w 1686 roku osada szkatułowa Nowy Most. W roku 1705 nad jeziorem Bełdan powstała inna osada, która przyjęła nazwę od nazwiska swojego założyciela: Gąsior.

Na zachód od Ukty, w stronę Piecek już od czasów krzyżackich istniała kuźnica hutnicza położona przy rzece łączącej Jezioro Mokre i Jezioro Kołowin. Później powstał tu młyn wodny, karczma (w 1544r) i osada nosząca nazwę Collogin (Kołowin). W roku 1838 było tu 84 mieszkańców w 8 zagrodach. Na początku XX wieku osada uległ likwidacji i pozostała tylko leśniczówka (która przetrwała do dziś).

Wszystkie wymienione osady są zaznaczone na mapie wydanej w 1804 roku ukazującej Królewskie lasy (Königliche Kruttingensche Forst). Na tej mapie osada nosząca dzisiaj nazwę Ukta nazywa się Kruttinger Glaβshütte i połozona jest tylko na lewym brzegu rzeki. Na prawym brzegu istniała natomiast osada Johannis Krug (Janowo – w późniejszym czasie została włączona w obręb Ukty). Jak sama nazwa wskazuje była to osada karczemna (”Krug” po niemiecku oznacza „dzban” ale także „wyszynk” lub „karczma”), którą w 1766 roku, przy przeprawie przez Krutynię założył Jan Przejawa. Osada w 1818r. liczyła 2 zagrody i 22 mieszkańców. Wśród nich byli zapewne: urodzony w 1804r. J.Kowalski oraz jego przyszła żona Amalia Milthalter. Oboje są pochowani obok siebie na niewielkim cmentarzyku, na wzgórzu prawdopodobnie w pobliżu miejsca gdzie za ich czasów stała karczma.

Od tego właśnie cmentarza zacznę opis wybranych cmentarzy wokół Ukty. W dalszej kolejności przedstawię cmentarze znajdujące się w wyżej wymienionych osadach. Na zakończenie zamieszczam zaktualizowany opis cmentarza leśnego koło Nowej Ukty.

Cmentarz w Ukcie – „Janowo” (gm. Ruciane-Nida)

Położenie: Cmentarz położony jest na wzgórzu, po prawej stronie rzeki Krutyni,
w pobliżu skrzyżowania dróg: Ukta – Ruciane-Nida – Wojnowo (po lewej stronie drogi do Wojnowa).
Wymiary: ok. 15 x 14 m.
Stan: cmentarz zaniedbany, porośnięty drzewami i krzewami, z resztkami ogrodzenia.
Groby: 7 grobów możliwych do identyfikacji, w tym:
1 NN mogiła ziemna z resztkami granitowej tablicy;
2 NN grobowce lastrykowe z resztkami wspólnej tablicy;
1 NN grób podwójny z resztkami postumentu z czerwonego piaskowca;
1 NN krzyż kowalski, bardzo dekoracyjny, z ozdobnie odlewanymi elementami oraz tablica z napisem:
„Was Du den Deinigen Warst,
Löschen in liebender Brust
Thränen nach Jahre nicht aus.”

2 żeliwne krzyże po prawej stronie:
J. Kowalewski • 24 12 1804 + 27 04 1888
Amalie Kowalwski • 27 08 1814 + 04 08 1875
z domu Milthalter.

Cmentarz przy nieistniejącej wsi Kołowin (gm. Piecki)

Położenie: Cmentarz znajduje się na niewielkim wzgórzu w poblizu skrzyżowania dróg Ukta – Kosewo – Piecki (po prawej stronie drogi Ukta – Piecki).
Wymiary: trudnie do ustalenia, w obrębie cmentarze znajduje się kwatera rodziny
Rutkowski o wymiarach ok. 18 x 7 m.
Stan: cmentarz zaniedbany (groby są okazjonalnie pielęgnowane – np. Świeta Wszystkich Zmarłych), porośnięty lasem mieszanym, pozostałości drewnianego ogrodzenia – sztachety. Wyjątek stanowi dobrze zadbana kwatera rodzinna, otoczona bardzo ładnym (i kompletnym) płotkiem żeliwnym (z dwoma furtkami).
Groby: na całym cmentarzu znajduje się 10 nagrobków, pozostałe groby trudne do identyfikacji. Oprócz tego znaduje się jeden krzyż kowalski na granitowym postumentcie (krzyż ten stoi oparty o drzewo w przypadkowym – tak się wydaje – miejscu) na obszarze ok. 20 x 24 m znajdują się 3 groby (pozostałe w kwaterze rodziny Rutkowskich):
NN – lastrykowy nagobek z secesyjnymi ormanetami
Carl Sendeländer • 04.05.1802 + 18 08.1891
Statsförster Paul Hübler • 20.01.1879 + 06.09.1921

Kwatera rodziny Rutkowski, otoczona żeliwnym płotkiem, w którym znajduje się 7 grobów (dających się zidentyfikować). Są to nagrobki lastrykowe i kamienne (lub łączone) z napisami w języku niemieckim. Nad nim góruje (ok. 2 m wysoki) żeliwny krzyż na granitowym postumencie z napisami po obu stronach. Z jednej:
„Ruhestaette der Familia Rutkowski” (Miejsce spoczynku rodziny Rutkowski), a z drugiej:
Hebr. 4.9.: „Es ist noch eine Ruhe vorchanden dem Volke Gottes”  („A tak pozostaje jeszcze odpocznienie dla ludu Bożego” list do Hebrajczyków 4.9.)

Groby:
NN
Pfarrer Franz Schibalski (proboszcz) • 04.01.1843 + 18.10.1907
Wilhelmine Schibalski z domu Rutkowski + 1842 (?)
A. Rutkowski z domu Gorβepius • 10.08.1813 +06.06.1885 i jej matka
Pfarrer H. Rutkowski • 06.01….(?) + 15.01…(?)
(proboszcz) – połowa tablicy zniszczona
Ewa Rutkowski • 10.07.1878 + 20.05.1902
Ernest Schibalski • 22.07.1870 + 30.08.1938
Na grobie tego ostatniego znajduje się tablica z czarnego kamienia z napisem:
Dyplomowany inżynier Ernest Schibalski, dyrektor elektrowni w Reichenbach urodzony w Barczewie, zmarły w Reichenbach. „Całe życie z dala od ziemi swoich przodków, zgodnie ze swoim życzeniem powraca po śmierci do mazurskiej ojczyzny”.

Cmentarz w Nowej Ukcie – kolonia (gm. Ruciane-Nida)

Jest to jeden z młodszych cmentarzy w okolicy Ukty. Nie ma go na mapie z 1921 roku (Meβtischblatt nr 906 arkusz Bubrowko, skala 1:25 000), został więc założony ok. 1930 roku (najstarszy grób ma datę 31.10.1932).
Położenie: Cmentarz znajduje się w pobliżu skrzyżowania dróg: Ukta – Piecki
z drogą lokalną Gałkowo–Kadzidłowo (po prawej stronie drogi do leśniczówki Ukty).
Wymiary: ok. 22 x 20 m.
Stan: obecnie cmentarz mało zadbany, otoczony drewnianym ogordzeniem (żerdzie). Parę lat temu wycięto tu samosiejki, które obecnie ponownie zarastają groby, część grobów jest okazjonalnie (Zaduszki) porządkowanych.
Groby: Zachowało się ponad 30 grobów z tego część ziemnych (12), część lastrykowych, pozostałe trudne do identyfikacji. W obrębie cmentarza znajdują się dwie wydzielone kwatery rodzinne (obie o wymiarach ok. 3,5 x 5 m):
NN … (ogrodzenie z betonowych słupków i żeliwnego płotku);
Rodziny Alshuth – ozdobne ogrodzenie składające się z lastrykowych słupków zakończonych żeliwnymi wazami oraz ozdobnych łańcuchów, na których zawieszona jest żeliwna tablica z napisem: „Ruhestätte der Familie Alshuth, 30.10.1932” (miejsce spoczynku rodziny Alshuth). Obok znajduje się żeliwny krzyż  przy którym pochowany jest:

Ernest August Johannes Alshuth • 19.08.1888 +31.10.1932
Poza tym na cmentarzu są pochowani:
Michael Jedamzik • 06.05.1867 + 20.07.1943
Luise Jedamzik  • 30.05.1876 + 07.04.1945
Gustav Boseniuk • 15.07.1989 + 28.03.1959
Ernst Sadlowski • 01.04.1888 + 04.02.1945
Michael Sadlowski • 17.09.1857 + 06.04.1942
Ida Sadlowski z domu Seifert •  06.09.1861 +02.07.1944
Michael Kulessa • 31.01.1868 + 16.03.1941

Uwagi: Część tablic nagrobnych oprócz danych podstawowych zawiera odsyłacze do tekstów biblijnych:
Ad. 2 i 3: są to dwa nagrobki lastrykowe ze wspólną tabicą i podpisem:
„Hebräer 4.9-10” – jest to więc ten sam cytat z listu do Hebrajczyków, który znajduje się na krzyżu rodziny Rutkowskich w Kołowinie uzupełniony o zdanie: „Kto bowiem wszedł do odpocznienia jego, ten sam odpoczął od dzieł swoich, jak Bóg od swoich”
Ad. 4: dopisek „Jer. 31.3” – jest to więc fragment Księgi Jeremiasza: „Z daleka ukazał się Pan: Miłością wieczną umiłowałem cię dlatego tak długo okazywałem ci łaskę”
Ad. 5, 6 i 7: są to 3 nagrobki z jedną wspólną płytą z dopiskiem: „Psalm 90.12” („Naucz nas liczyć dni nasze Abyśmy posiedli mądre serce”)

Cmentarz w Nowym Moście (gm. Piecki)

Położenie: Cmentarz położony jest po prawej stronie drogi z Nowego Mostu do Bobrówka, na niewielkim wzniesieniu terenu, na skraju lasu.
Wymiary: trudne do określenia, prawdopodobnie ok. 8 x 20 m
Stan: cmentarz zniszczony i zaniedbany, obecnie rośnie tu las iglasty, możliwa do ustalenia jest tylko granica południowa (na podstawie szpaleru drzew).
Groby: 4 cokoły granitowe z pozostałościami po żeliwnych krzyżach (identycznych z podstawami krzyża znajdującego się na cmentarzu w Iznocie II), resztki te leżą (najprawdopodobniej) w przypadkowych miejscach; 2 nagrobki lastrykowe oraz leżąca między nimi pęknieta płyta.
Herman Storbeck •20.05.1918 Berlin + (?).08.1937 Neu Brück
Warum (?)

Cmentarz w Iznocie I (gm. Ruciane-Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się w środku wsi przy skrzyżowaniu dróg: Nowy Most–Mikołajki–Kamień (Wygryny), na niewielkim wzgórzu, na prawym brzegu KrutyniWymiary: ok. 17 x 11 m
Stan: cmentarz częściowo tylko zadbany, otoczony płotem z żerdzi. W środkowej części znajduje się wydzielony grób (najmłodszy), otoczony płotkiem z pomalowanych na biało sztachet – całość bardzo zadbana. Na pozostałym obszarze rosną drzewa (sosny) i trawy, a część południowa zarośnięta jest krzakami bzu.
Groby: 5 w miarę wyraźnych mogił ziemnych
5 grobów wykonanych z lastryku, z czego tylko dwa dające się odczytać:
Maria Walpuski • 11.11.1911 + 18.05.1935
Reinhard Micek • 23.10.1955 + 02.05.1956

Cmentarz w Iznocie II (gm. Ruciane-Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się na wysokim, lewym brzegu rzeki Krutyni, na prawo od drogi do Mikołajek (w pobliżu mostu na rzece).
Wymiary: ok. 12 x 25 m
Stan: cmentarz średnio zadbany otoczony wysokim płotem z żerdzi. Oprócz drobnej roślinności rosną tam 3 sosny i 5 dębów. W północnej części znajduje się wydzielona kwatera rodzinna otoczona resztkami żeliwnego ogrodzenia.
Groby: Zachowało się 9 grobów lastrykowych i kamiennych oraz 1 żeliwny krzyż. Z tych 9 nagrobków pięć można odczytać, są to:

Auguste Laszig (krzyż drewniany)
Max Strahlendorf • 24.01.1884 + 06.09.1956
Amalia Leuschner • 01.09.1866 + 20.08.1894
Płyta kamienna w kwaterze ogrodzonej płotkiem żeliwnym
August Rokitta (nauczyciel) • 17.08.1829 + 04.05.1897
Charlotte Rokitta z domu Pietzke • 18.04.1822 + 28.05.1907

Na wspólnym żeliwnym krzyżu widnieje napis: „Tu spoczywają moi kochani Rodzice, nauczyciel August Rokitta i jego żona Charlotta z domu Pietzke”.

Pozostałe groby trudne do identyfikacji (porozrzucane fragmenty lastrykowych i kamiennych nagrobków).

Cmentarz w Iznocie III (gm. Ruciane-Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się po prawej stronie drogi z Iznoty na Gąsior (i dalej do Wygryn) na porośniętym lasem wzgórzu.
Wymiary: ok. 8 x 10 m
Stan: bardzo zadbany cmentarz rodzinny, otoczony metalową siatką rozpiętą na metalowych słupkach.
Groby: na cmentarzu znajduje się 8 grobów w tym: 7 nagrobków wykonanych z lastryku oraz 1 żeliwny krzyż – jest to zarazem najstarszy grób na tym cmentarzu:

Michael Rzadki • 18.09.1834 + 31.08.1868
Charlotte Swazinna (matka) • 06.03.1857 + 13.01.1941
Johann Swazinna (ojciec) • 16.04.1859 + 13.01.1932
Martha Swazinna (siostra) • 03.03.1092 + 08.01.1912
Anna Swazinna (żona i matka) • 23.01.1899 + 29.01.1957
Eckhard – Otto Swazinna • 11.04.1932 + 13.04.1933
Hannelore Swazinna (matka) • 06.01.1940 + 14.05.1940
NN

Cmentarz przy leśniczówce Gąsior (koło Iznoty, gm. Ruciane-Nida)

Położenie: Cmentarz znajduje się na porośniętym lasem wzgórzu, po lewej stronie drogi z Iznoty do leśniczówki Gąsior (przy odgałęzieniu drogi do osady Gąsior).
Wymiary: ok. 8 x 6 m
Stan: cmentarz zadbany, ogrodzony płotkiem z żerdzi.
Groby: na cmentarzu znajduje się 7 nagrobków lastrykowych (umieszczonych w dwu rzędach), zachowała się tylko jedna kompletna płyta nagrobna oraz jedna nieczytelna

Paul Stopka • 08.02.1888 + 18.02.1945
NN  • …  + … 1930

Na zakończenie chciałbym uzupełnić opis cmentarza rodzinnego w Nowej Ukcie (gm. Ruciane-Nida).

Stan: Zniszczony cmentarz (poprzewracane i połamane dwa krzyże żeliwne i jeden kowalski) – został staraniem Danuty i Krzysztofa Worobców odnowiony: w lipcu 2003 roku połamane krzyże zostały przetransportowane do warsztatu mechanicznego w Ukcie, gdzie zostały złożone w całość i częściowo uzupełnione (elementy podziemne). Po naprawie zostały przewiezione na cmentarz. Dwa krzyże żeliwne dokładnie dopasowano do pierwotnego ich miejsce, gdzie zostały wkopane (i zabetonowane). Trzeci krzyż (kowalski) usytuowano w miejscu, w którym prawdopodobnie stał. Ze względu na to, że cmentarz znajduje się na terenie należącym do osób prywatnych nie było możliwe dokładne uporządkowanie terenu i jego ogrodzenie, ograniczono się więc tylko do usunięcia samosiejek w bezpośrednim sąsiedztwie krzyży.

Krzysztof A. Worobiec

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Cmentarze - świadectwo historii i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.