Tykociński Apel Krajobrazowy, czyli III salon Towarzystwa Ochrony Krajobrazu

W Tykocinie, w dniu 15 lipca odbył się III Salon Towarzystwa Ochrony Krajobrazu (TOK) – podlaskiego stowarzyszenia z Hajnówki, z którym od lat współpracuje Sadyba.

Na salon TOK zaprasza ludzi kultury, mediów i przyjaciół. Spotkania te poświęcone są jakiejś ważnej sprawie, a gospodarze miejsc, w których te spotkana się odbywają, opowiadają o swoich doświadczeniach związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego i/lub przyrodniczego. Tym razem gospodarzem salonu był Jacek Nazarko, białostocki przedsiębiorca, który oprowadził nas po zrekonstruowanym przez siebie tykocińskim zamku. Głównym tematem III Salonu TOK była dewastacja i zawłaszczanie krajobrazu. Na ten temat pisałem już wielokrotnie na blogu, dlatego dzisiaj ograniczę się tylko do krótkiej relacji ze spotkania w Tykocinie (a do tematu dewastacji krajobrazu powrócę wkrótce).

Kilkanaście lat temu w tym miejscu były tylko fundamenty zamku.

Podczas spotkania zaprezentowano i omówiono najważniejsze problemy związane z krajobrazem i jego ochroną oraz zaprezentowano blisko 90 fotografii ukazujących krajobraz i jego negatywne zmiany (pozytywnych przykładów było dosłownie pięć). Zdjęcia w większości pochodziły z terenu województwa podlaskiego i warmińsko-mazurskiego (pokaz ten przygotowały wspólnie TOK i Sadyba). Pokazano też film o tradycyjnym budownictwie Podlasia, były występy wokalistek z kryneckiej „Zaranicy”, które zadbały o muzyczną oprawę spotkania śpiewając pieśni ludowe w językach białoruskim, rosyjskim i polskim. Na koniec około 40 uczestników spotkania podpisało apel (przygotowany wspólnie przez TOK i Sadybę) o wprowadzenie przepisów blokujących chaotyczną zabudowę i przywracających ład przestrzenny. Apel ten został przesłany do Prezydenta RP, który podjął działania mające na celu „przygotowanie propozycji zmian prawnych, które przyczynią się do sprawniejszego chronienia zasobów kultury i przyrody” (o czym ostatnio pisałem na blogu).


W części artystycznej uczestnicy spotkania słuchali ludowych pieśni.

Poniżej apel przyjęty podczas Salonu Towarzystwa Ochrony Krajobrazu na zamku w Tykocinie w dniu 15 lipca 2011 roku i podpisany przez uczestników spotkania:

Tykociński Apel Krajobrazowy

W ostatnich latach obserwujemy gwałtowną degradację krajobrazu Polski.
W zastraszającym tempie niszczone jest nasze wspólne dziedzictwo – krajobraz przyrodniczy i kulturowy. Jest to wynik braku zarówno całościowej i przejrzystej ochrony krajobrazu charakteryzującego się wyjątkowym pięknem, jak i obszarów pospolitych (do czego zobowiązuje ratyfikowanie Europejskiej Konwencji Krajobrazowej), jak też braku organu odpowiedzialnego za ochronę krajobrazu i gospodarkę przestrzenną.

Aby powstrzymać nieodwracalny w skutkach proces dewastacji i zawłaszczania krajobrazu, apelujemy o:

  1. wdrożenie w życie ratyfikowanej w 2004 roku Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. Niezbędne jest określenie polityki krajobrazowej Polski – powinna powstać „Ustawa o ochronie krajobrazu” łącząca zapisy dotyczące krajobrazu rozproszone obecnie w ustawach, między innymi o ochronie zabytków, o ochronie przyrody oraz planowaniu przestrzennym. Niezbędne jest utworzenie organu odpowiedzialnego całościowo za gospodarkę przestrzenną i za krajobraz, oraz podjęcie szeroko zakrojonej, długotrwałej i ogólnopolskiej kampanii edukującej (w mediach, w szkołach i urzędach);
  2. wprowadzenie obowiązku sporządzania studium uwarunkowań i kierunków oraz określenie terminu, do którego gminy mają obowiązek sporządzenia planów zagospodarowania przestrzennego w oparciu o waloryzację przyrodniczą i kulturową. Plany te mogłyby być zmieniane i aneksowane jedynie w wyjątkowych wypadkach, po uzyskaniu zgody państwowego organu nadzorującego. Granice krajobrazów przyrodniczych i kulturowych na ogół nie pokrywają się z administracyjnymi granicami gmin, dlatego tworzone w sąsiedztwie plany powinny być spójne w kwestiach wytycznych i uwarunkowań krajobrazowych (należy opracowywać plany zintegrowane). Decyzja o obszarze planów zintegrowanych i wspólnych wytycznych dotyczących warunków powinna należeć do kompetencji służb powiatowych lub wojewódzkich;
  3. wprowadzenie mechanizmów wymuszających w określonym czasie sporządzanie planów zagospodarowania przestrzennego, by ograniczyć możliwość „ręcznego sterownia” gospodarką przestrzenną w zależności od zmiany władz lokalnych czy presji inwestorów (dotychczasowa polityka zezwalająca na tworzenie tzw. „siedlisk” w szczerym polu, według dowolnych interpretacji gmin, doprowadziła do masowego odrolniania gruntów w atrakcyjnych krajobrazowo obszarach oraz dzielenia tych gruntów na działki budowlane, czego konsekwencją jest katastrofalna fragmentacja krajobrazu). Do czasu pokrycia kraju miejscowymi planami zagospodarowania, należy zaprzestać tworzenia nowych siedlisk na terenach niebudowlanych w obszarach chronionego krajobrazu (parki narodowe, krajobrazowe, kulturowe);
  4. ograniczyć chaotyczne zaśmiecanie i zawłaszczanie przestrzeni publicznej wzdłuż pasów drogowych oraz w terenach zurbanizowanych różnymi formami reklam. (zwłaszcza na obszarach graniczących z parkiem krajobrazowym, narodowym lub kulturowym, by chronić wartości krajobrazowe, dla których obszary objęto ochroną). Pas drogowy w obszarach gdzie droga przecina park narodowy lub krajobrazowy nie może być wykorzystywany do ustawiania tam reklam. Wszelkie reklamy ustawiane w krajobrazie wymagają zgody organu odpowiedzialnego za krajobraz.

Krzysztof Worobiec
Blog

Ten wpis został opublikowany w kategorii Ochrona krajobrazu i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.