Krajobraz Polski dobrem publicznym – debata z udziałem Prezydenta RP

We wtorek, 21 maja 2013 roku w Pałac Prezydenckim w Warszawie odbyło się seminarium eksperckie w ramach Forum Debaty Publicznej pt.: „Krajobraz Polski dobrem publicznym – potrzeba zmian w zarządzaniu krajobrazem”.

Forum Debaty Publicznej odbyło się w sali ozdobionej obrazami Jacka Malczewskiego. Zdjęcie z oficjalnej strony KPRP, fot. Łukasz Kaminski.

Forum Debaty Publicznej odbyło się w sali ozdobionej obrazami Jacka Malczewskiego.
Zdjęcie z oficjalnej strony KPRP, fot. Łukasz Kaminski.

Spotkanie z udziałem Prezydenta RP Bronisława Bronisława Komorowskiego prowadził Olgierd Dziekoński, sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP. Spotkanie odbyło się w dość wąskim gronie – zaproszono 13 osób reprezentujących różne środowiska, w tym także mnie, co jest wyróżnieniem dla całego Stowarzyszenia Sadyba (pełna lista uczestników, program i pytania do dyskusji). Na sali obecnych było także kilkunastu obserwatorów – a więc bez prawa zabierania głosu, w tym przedstawiciele mediów (debata była transmitowana na żywo w internecie).

 Przezydent RP w otoczeniu swoich ministrów (O. Dziekoński po lewej, M. Klimczak). Na pierwszym planie: B. Kolpiński, K. Worobiec, E. Malinowska – Grupińska. Zdjęcie z oficjalnej strony KPRP, fot. Łukasz Kaminski.

Przezydent RP w otoczeniu swoich ministrów (O. Dziekoński po lewej, M. Klimczak).
Na pierwszym planie: B. Kolpiński, K. Worobiec, E. Malinowska – Grupińska.
Zdjęcie z oficjalnej strony KPRP, fot. Łukasz Kaminski.

Prezydent Komorowski powiedział na wstępie spotkania :

Przy wszystkich zapóźnieniach Polski i wszystkich kompleksach, frustracjach, które przeżywamy jako społeczeństwo, zawsze panowało przekonanie, że krajobraz, natura, przyroda polska nas pozytywnie wyróżnia [..] Jednak przy całym rozwoju gospodarczym Polski nie zawsze potrafiliśmy wystarczająco chronić tę wartość ogólnonarodową, jaką jest krajobraz.[…] Miarą mojej ambicji jest zbudowanie takiej ustawy, która ograniczy proces niszczenia krajobrazu, która uruchomi myślenie także dalsze o tym, co można zrobić, żeby krajobraz naprawić, oraz przede wszystkim o tym, jak wydać 300 mld zł [z funduszy unijnych na lata 2014–2020], żeby straty krajobrazowe były jak najmniejsze, a jak największe zyski.

Temat spotkania był bardzo interesujący, choć w zasadzie dyskusja dotyczyła problemów dobrze znanych i zdiagnozowanych (patrz mój wpis z 23 maja 2011 roku ), ale od lat nie rozwiązywalnych z powodu luk w prawie. Mówiono o problemach związanych z dewastacją krajobrazu, głównie spowodowanych chaosem urbanistycznym i estetycznym miast oraz otoczenia dróg (reklamy!) – generalnie związanych z brakiem planowania przestrzennego. Mówiono także o wiatrakach energetycznych oraz ich negatywnym wpływie na krajobraz (najwięcej mówił o tym marszałek województwa kujawsko-pomorskiego).

Trurbiny wiatrowe. Fot. Krzysztof Worobiec

Trurbiny wiatrowe stanowią dominanty krajobrazowe (na zdjęciu jest krajobraz włoski, a nie polski…).
Fot. Krzysztof Worobiec.

Wtorkowa debata rozpoczynała konsultacje w sprawie prezydenckiego projektu ustawy porządkującej niektóre ustawy w zakresie dotyczącym krajobrazu. Projekt ten oprócz wielu zmian istniejących zapisów w rozmaitych ustawach, wprowadza także słowniczek pojęć brakujących do tej pory w polskim prawie, na przykład definicji „krajobrazu”, „krajobrazu kulturowego” czy „dominanty krajobrazowej” (taką może być wiatrak produkujący energię czy komin fabryki). Zgodnie z prezydenckim projektem samorządy województw będą musiały sporządzać spisy charakterystycznych i podlegających ochronie krajobrazów, oraz przynajmniej raz na 20 lat sporządzać audyt krajobrazowy (takich audytów obecnie się nie wymaga, dlatego możliwe było ustawienie turbin wiatrowych wokół Reszla) oraz będą mogły ustalać zasady ochrony krajobrazu (wysokość budynków, ich kolorystykę, zasady ustawiania reklam etc).

Zmiany w prawie mają dać samorządom możliwości ustalania zasad sytuowania tablic reklamowych, ogrodzeń, obiektów małej architektury jako samodzielny akt prawa miejscowego. Prezydent na zakończenie debaty powiedział, że chce by projekt jak najszybciej trafił do Sejmu, i żeby na początku 2014 roku ustawa weszła w życie: „Wszyscy, którzy mają aspiracje do rządzenia Polską, powinni być zainteresowani tym, by jak najszybciej choć trochę w tym zakresie zrobić”.

Projekt tej prezydenckiej ustawy (plik do pobrania, ale także krótkie omówienia spotkania i zdjęcia na oficjalnej stronie Prezydenta RP udostępniono także zapis wideo debaty).

Chaos optyczny: reklamy, napisy, znaki w takim nagromadzeniu stają się nieczytelne – przykład z Bartoszyc. Fot. Krzysztof Worobiec.

Chaos optyczny: reklamy, napisy, znaki w takim nagromadzeniu stają się nieczytelne – przykład z Bartoszyc.
Fot. Krzysztof Worobiec.

Zaproszone osoby miały możliwość krótkich wypowiedzi – po 3 minuty w 1 rundzie + ewentualnie 2 minuty w drugiej turze. Tak krótki czas wypowiedzi zmusza rzecz jasna do hasłowego przedstawiania stanowisk lub jedynie sygnalizowania problemów. Wykorzystałem obie możliwości: nawiązując do tematu debaty powiedziałem, że nie jest potrzebna zmiana zarządzania krajobrazem – bo obecnie nikt nim nie zarządza, ale konieczne jest stworzenie nowego sytemu kompleksowego nim zarządzania!

Obecnie zarządzanie dotyczy bowiem jedynie wybranych, to jest najcenniejszych elementów krajobrazu – chroni się tylko jego wybrane fragmenty na podstawie ustawy o ochronie przyrody, o ochronie zabytków, o lasach, o wodach etc., natomiast brak jest kompleksowego postrzegania krajobrazu jako dobro wspólne będące „podstawowym komponentem europejskiego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, przyczyniając się do dobrobytu ludzi i konsolidacji europejskiej tożsamości” – jak zapisano w Europejskiej Konwencji Krajobrazowej (ratyfikowanej przez Polskę w 2004 roku).

Że brak jest skutecznych narzędzi prawnych, że obowiązujące prawo często nie jest spójne, konsekwentne i egzekwowalne, że brakuje merytorycznie przygotowanych kadr na szczeblu gminnym i powiatowym – zwłaszcza w terenach wiejskich, gdzie radnymi są rolnicy, leśnicy, lokalni przedsiębiorcy, którzy nie mają wiedzy i świadomości na temat wartości i potrzeby ochrony krajobrazu (jako przykład podałem zbyt łatwe godzenie się na lokalizacje elektrowni wiatrowych czy żwirowni dochodzących nawet do 215 hektarów powierzchni, a tym samym na dewastację najcenniejszych nawet krajobrazów), a planowanie miejscowe jest sporządzane często pod dyktando lub na zamówienie inwestorów.

Dlatego niezbędne jest wdrożenie Europejskiej Konwencji Krajobrazowej, powołanie instytucji zajmującej się kompleksowo krajobrazem i gospodarką przestrzenną, poprawa prawa oraz edukacja! W drugiej turze dodałem że być może należy rozważyć „koncesję przestrzenną” (odnośnie turbin wiatrowych i wielkopowierzchniowych reklam), a jako przykład braku świadomości podałem parki kulturowe, które jak wynika z opinii prawnej Biura Analiz Sejmowych, są obecnie najbardziej skutecznym narzędziem walki o estetyzację miast (walka z zalewem reklam i chaosem przestrzennym), jednak samorządy – choć narzekają na ów chaos, rzadko korzystają z tego narzędzia: w całym kraju od 2005 roku (czyli od zamiany ustawy o ochronie zabytków i wprowadzenia takiej formy ochrony – więcej na ten temat we wpisie z 24 kwietnia 2013 r.) utworzono zaledwie dwadzieścia kilka takich parków.

Nidzica – przykład negatywny: chaos kolorystyki i reklam, główny plac miasta zamieniony na parking – przestrzeń mało przyjazna ludziom. Fot. Danuta Worobiec.

Nidzica – przykład negatywny: chaos kolorystyki i reklam, główny plac miasta zamieniony na parking –
przestrzeń mało przyjazna ludziom. Fot. Danuta Worobiec.

Debata trwała 100 minut (planowane było 90). Po jej zakończeniu przekazałem osobiście Bronisławowi Komorowskiemu jeden z ostatnich egzemplarzy naszej, sadybowej publikacji książkowej „Aleje przydrożne. Historia, znaczenie, zagrożenie, ochrona” (red. Krzysztof A. Worobiec, I. Liżewska), z wpisaną dedykacją:

Prezydentowi RP, Panu Bronisławowi Komorowskiemu
„krajobraz jest podstawowym komponentem europejskiego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, przyczyniając się do dobrobytu ludzi i konsolidacji europejskiej tożsamości”[Europejska Konwencja Krajobrazowa], a jednym z cennych elementów tego krajobrazu są piękne polskie aleje przydrożne… data, podpis

Siena w Toskanii – przykład pozytywny: ujednolicona kolorystyka fasad i reklam (te są umieszczone na markizach, sprawia że przestrzeń staje się przyjazna ludziom, którzy chętnie spędzają tu czas. Fot. Krzysztof Worobiec.

Siena w Toskanii – przykład pozytywny: ujednolicona kolorystyka fasad i reklam (te są umieszczone na markizach, sprawia że przestrzeń staje się przyjazna ludziom, którzy chętnie spędzają tu czas. Fot. Krzysztof Worobiec.

——————————
Krajobraz Polski dobrem publicznym – potrzeba zmian w zarządzaniu krajobrazem.
21.05. 2013 r.

Pytania do dyskusji:

  1. Kto jest głównym odpowiedzialnym za jakość i ład krajobrazu?
  2. Jakie czynniki decydują o jakości krajobrazu?
  3. Jaka powinna być ingerencja władz w ochronę krajobrazu – estetykę budynków i terenów prywatnych?

Agenda:

  1. Otwarcie Olgierd Dziekoński sekretarz stanu w KPRP.
  2. Wystąpienie Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego.
  3. Referaty wprowadzające:
    – Diagnoza obecnego stanu krajobrazu polskiego – prof. Jerzy Solon, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN (ok. 5 min);
    – Krajobraz Polski głównym przegranym polskiej transformacji – Piotr Sarzyński, Polityka (ok. 5 min);
    – Rola samorządu w kształtowaniu ładu przestrzennego – Piotr Całbecki, Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego (ok. 5 min).
  4. Założenia do ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem narzędzi ochrony krajobrazu Olgierd Dziekoński sekretarz stanu w KPRP.
  5. Dyskusja Gości przy stole (po 3 minuty).
  6. Wystąpienie Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego.

Uczestnicy:

  1. Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego.
  2. Olgierd Dziekoński sekretarz stanu w KPRP.
  3. Sławomir Rybicki sekretarz stanu w KPRP.
  4. Maciej Klimczak podsekretarz stanu w KPRP.
  5. Piotr Całbecki, Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego.
  6. Jacek Furga, Związek Banków Polskich.
  7. Lech Kaczoń, Prezes Izby Gospodarczej Reklamy Zewnętrzne.
  8. Michał Kiełsznia, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.
  9. Bartłomiej Kolpiński, Prezes Oddziału Warszawskiego Towarzystwa Urbanistów Polskich.
  10. Ewa Malinowska – Grupińska, Przewodnicząca Rady m.st. Warszawy.
  11.  Jaremi Pudliszak, Zastępca Dyrektora Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Poznaniu.
  12. prof. Sławomir Ratajski, Sekretarz Generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO.
  13. Piotr Sarzyński, redaktor działu Kultura POLITYKA.
  14. Janusz Sepioł, senator RP.
  15. prof. Jerzy Solon, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.
  16. Aleksandra Stępień, Prezes, Miasto Moje a w Nim
  17. Krzysztof A. Worobiec, Prezes Stowarzyszenia na Rzecz Ochrony Krajobrazu Kulturowego Mazur ,,Sadyba”.

Krzysztof Worobiec
Blog

Ten wpis został opublikowany w kategorii Krajobraz kulturowy, Krajobraz naturalny, Ochrona krajobrazu i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.