Zagubione wioski Puszczy Piskiej, VI edycja projektu – 2019 rok

Szósta edycja projektu wolontariackiego zakończyła się 13 września 2019 roku. Podobnie jak w latach poprzednich uczestniczyli w nim studenci historii z Uniwersytetu Heinricha Heinego z Düsseldorfu oraz studenci architektury krajobrazu z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Tym razem w projekcie udział wzięło 10 studentów historii z Niemiec oraz 6 studentek architektury krajobrazu z Olsztyna[1].

Dziadowo. Fot. K. A. Worobiec

Dwa pierwsze dni prowadzili oni kwerendę w Archiwum Państwowym w Olsztynie (wcześniej grupa niemiecka szukała dokumentów w archiwach niemieckich), a 5 września wszyscy przyjechali do Pisza, by w Puszczy Piskiej porządkować i dokumentować opuszczone cmentarze przy nieistniejących już wioskach: na niewielkim cmentarzu w Lipie Przedniej, znacznie większym w Lipie Tylnej oraz największym w Dziadowie.

Dziadowo. Fot. K. A. Worobiec
Dziadowo. Fot. K. A. Worobiec

Poza tym uczniowie z Liceum Ogólnokształcącego w Piszu pod kierunkiem nauczycielki historii Agnieszki Tuzinowskiej i pomocy dr Marty Akinczy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie kończyli rozpoczęte rok temu porządki na niewielkim, rodzinnym cmentarzu przy nieistniejącym obecnie majątku w Pogobiu Przednim. Na cmentarzach tych usuwano część drzew i gęste krzewy rosnące na grobach, zachowane nagrobki czyszczono z mchu i roślin, uczytelniono część nagrobków i mogił ziemnych oraz wykonano inwentaryzację i dokumentację fotograficzną. W trakcie prac porządkowych wykopano kilka przewróconych i zarośniętych darnią nagrobków oraz fragmenty płyt nagrobnych– głównie zniszczonych płyt z ciemnego, nieprzeźroczystego szkła marblitowego, z wytrawionymi na nich kwasem inskrypcjami.

Podobnie jak w poprzednich edycjach projektu wolontariusze dowiedzieli się także podczas wykładów towarzyszących o krajobrazie kulturowym Mazur, a w szczególności o założeniach cmentarnych i ich historii, o historii zagubionych wiosek, a także poznawali podstawy konserwacji zabytków[2]. W ramach rekreacji odbył się spływ kajakowy Pisą oraz wycieczka do rodzinnego domu Ernsta Wiecherta w Piersławku (jest tam  niewielka izba pamięci). Na zakończenie projektu zostały przedstawione robocze wyniki badań i prac terenowych oraz kwerendy archiwalnej.

CDN…

Dziadowo. Fot. K. A. Worobiec

Szósta edycja terenowej części projektu była zarazem ostatnią. W 2019 roku minęło 10 lat od rozpoczęcia wolontariackiej części projektu, stanowiącej jeden z głównych filarów szerszego projektu o nazwie „Zagubione wioski Puszczy Piskiej”. W dwóch cyklach (2009-2011 i 2017-2019) zorganizowaliśmy wspólnie z naszymi partnerami 6 obozów letnich, podczas których studenci i młodzież szkolna uporządkowała 13 najbardziej zaniedbanych cmentarzy (prace te są opisane powyżej) i je zinwentaryzowała, uczytelniając i przywracając do pamięci i krajobrazu ślady 13 zagubionych wioskach.  

W ramach projektu w kolejnych latach planowane jest jeszcze wytyczenie i oznakowanie pieszo-rowerowego szlaku przyrodniczo-kulturowego prowadzącego przez malownicze zakątki Puszczy Piskiej i te wioski oraz krótkiego przewodnika-folderu popularyzującego te miejsca. Jednym z głównych celów projektu jest ocalenie od zapomnienia poprzez wydanie: mapy turystycznej – i to się stało – w 2018 roku ukazała się „Z Nurtem Pisy przez Puszczę Piską. Mapa turystyczna śladami przyrody i historii”, na której są zaznaczone i opisane nieistniejące już wioski oraz ich cmentarze[3], a przede wszystkim – w ramach serii wydawniczej Stowarzyszenia Sadyba „Ślady w Krajobrazie” – książki, która mam nadzieję wkrótce trafi do Waszych rąk…

Lipa Tylna. Fot. K. A. Worobiec

[1] Uczestnicy – grupa niemiecka: Niels Dickhaut, René Emmendörfer, Alexander Eser-Ruperti, Alisa Killdau, Laura Klesper, Niklas Kunz, Hannah Elena Nicklaus, Dominik Pietruschka, Jens Schmidt, Merle Weidtmann, pod opieką prof. Christopha Nonna z Uniwersytetu H.Heinego z Düsseldorfu i dr Sabine Grabowski ze Stiftung Gerhart-Hauptmann-Haus oraz Daniel Raboldt – dokumentujący prace; grupa polska: Emilia Bajerowska, Agnieszka Mikołajczyk, Weronika Sulikowska, Oliwia Walczak, Róża Waleryn i Paulina Żółtowska, pod opieką dr Marty Akińczy z Wydziału Kształtowania Środowiska i Rolnictwa UWM w Olsztynie. Merytoryczną i organizacyjną opiekę nad realizacją tej edycji sprawowali także: Magdalena Schneider – konserwatorka zabytków, Wiktor Knercer – konserwator zabytków, członek olsztyńskiej „Borussii” oraz Marek Łachacz, Rafał Kubacki i Krzysztof A. Worobiec z „Sadyby”). Realizacja kolejnej edycji projektu była możliwa dzięki porozumieniu zawartemu w kwietniu 2017 roku pomiędzy stowarzyszeniami: „Sadyba” z Kadzidłowa (inicjator projektu, odpowiedzialny za zakwaterowanie i organizację prac w terenie) i Wspólnotą Kulturową „Borussia” z Olsztyna (odpowiedzialną za nabór i finansowanie uczestników z Polski oraz sprawy organizacyjne), „Stowarzyszeniem Przyjaciół Starego Ogólniaka” (organizującego udział młodzieży z Liceum Ogólnokształcącego w Piszu) oraz fundacją „Stiftung Gerhart-Hauptmann-Haus. Deutsch-osteuropäisches Forum” z Düsseldorfu (odpowiedzialną za nabór i finansowanie uczestników niemieckich i sprawy organizacyjne) i Nadleśnictwem Pisz (Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku) czyli administratorem terenu, organizującym prace wycinkowe oraz grodzenie cmentarzy.

[2] Wygłaszali je: Wiktor Knercer, Magdalena Schneider i Krzysztof A. Worobiec.

[3] Z Nurtem Pisy przez Puszczę Piską. Mapa turystyczna śladami przyrody i historii, w skali 1:25 000, Warszawa: Fundacja Ekonomi Społecznej „Wskazówka”, Polkart, 2018; opis trasy kajakowej: Marek Łachacz, Kaja Łachacz i Tomasz Ścibek, opis zagubionych wiosek: Krzysztof A. Worobiec.


Ten wpis został opublikowany w kategorii Cmentarze - świadectwo historii, Krajobraz kulturowy, Zagubione wioski Puszczy Piskiej. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.